Kolagen to ważny filar strukturalny naszego organizmu. Stanowi około 30 proc. całkowitej masy białka u ssaków i aż 70-80 proc. suchej masy samej skóry. To właśnie dzięki niemu nasza cera jest sprężysta, włosy lśniące, a stawy pracują bez zarzutów (1,2). Niestety, natura ma swój zegar biologiczny. Czas więc zadać sobie pytanie: w jakim wieku produkcja kolagenu ulega zmniejszeniu? Odpowiedź może być zaskakująca – proces ten zaczyna się znacznie wcześniej, niż mogłyby sugerować pierwsze jego widoczne oznaki.

Produkcja kolagenu po 25. roku życia

Przyjmuje się, że produkcja kolagenu w organizmie osiąga swój szczyt we wczesnej dorosłości, a już po ukończeniu 25. roku życia jej tempo zaczyna stopniowo spadać (1). Z biologicznego punktu widzenia głównymi „winowajcami” są fibroblasty – wyspecjalizowane komórki w skórze właściwej odpowiedzialne za syntezę włókien kolagenowych (3).

Z upływem czasu fibroblasty stają się mniej aktywne, a ich liczba maleje, co powoduje, że ogólna zawartość kolagenu na jednostkę powierzchni skóry spada w tempie około 1 proc. rocznie (3). Co więcej, w organizmie nasila się działanie metaloproteinaz macierzy (MMP) – enzymów, których zadaniem jest niszczenie uszkodzonych białek, ale które z wiekiem zaczynają nadmiernie degradować również zdrową sieć kolagenową (4). 

Za część tego procesu odpowiadamy również my sam, narażając się na negatywne czynniki zewnętrzne, takie jak choćby promieniowanie UV, dym papierosowy, zanieczyszczenie powietrza, stres czy nieoptymalna dieta (4). Rozpad złożonej sieci włókien prowadzi do powstawania zmarszczek, ponieważ warstwy pod naskórkiem tracą jędrność (3).

Pierwsze oznaki starzenia są niewidoczne gołym okiem

Zanim zobaczymy w lustrze głębokie bruzdy, w głębi naszych tkanek zachodzą subtelne zmiany. Tkanka łączna zaczyna tracić swoją gęstość i zdolność do wiązania wody. Jedną z pierwszych, często niewidocznych oznak jest utrata kwasu hialuronowego w naskórku, co sprawia, że skóra staje się bardziej podatna na odwodnienie i w konsekwencji utratę jędrności (4).

Włókna kolagenowe typu I i III, które w młodej skórze tworzą uporządkowaną, gęstą strukturę, zaczynają się rozluźniać i stawać coraz cieńsze (5). Jednoczesne zaburzenie syntezy nowego kolagenu przy zwiększonej jego degradacji powoduje zjawisko zwane zanikiem skóry (ang. dermal atrophy), co dla nas oznacza utratę charakterystycznej dla młodości „pełności” twarzy i gorsze gojenie się ran, zwłaszcza u osób starszych (6).

Przeczytaj również: Jak długo stosować kolagen i w jakiej dawce?

Czy suplementacja kolagenu ma sens? Nauka mówi: tak

Postępująca utrata kolagenu, odpowiadająca za prawie 25-procentowy jego spadek na przestrzeni 4 dekad to poważny problem. Ale możliwy do rozwiązania. Skoro synteza włókien kolagenowych jest przeprowadzana głównie przez fibroblasty skóry, można ją poprawić poprzez dostarczanie składników odżywczych do krwiobiegu (3). 

Dlatego coraz bardziej popularne stają się strategie wprowadzenia do organizmu kolagenu poprzez iniekcję, leczenie miejscowe czy kolagenowe suplementy diety. Podanie doustne może pomóc w uzupełnieniu utraconego kolagenu, a nawet stymulować produkcję większej ilości kolagenu po wchłonięciu. Przyjmowanie doustne ułatwia ich włączenie do codziennej rutyny (2). 

Randomizowane i kontrolowane badania naukowe potwierdzają skuteczność suplementów kolagenu m.in. w zwiększaniu nawilżenia, gęstości kolagenu skórnego i elastyczności skóry. Wykazują ponadto wzrost prokolagenu typu I, a także elastyny, po 8 tygodniach codziennego stosowania 2,5 grama kolagenu (3).

Spośród tych suplementów, popularny i dobrze zbadany jest kolagen hydrolizowany (2).  Działa on dwutorowo:

1. dostarcza aminokwasów będących budulcem do tworzenia włókien kolagenu i elastyny,
2. pobudza naturalne komórki (fibroblasty) do produkcji własnego kolagenu i elastyny, co prowadzi do wzrostu jędrności i redukcji zmarszczek.

Zatem na pytanie: kolagen suplementacja czy warto, nauka odpowiada twierdząco, szczególnie jeśli zależy nam na profilaktyce.

Profilaktyka: wspomaganie produkcji kolagenu w organizmie

Wczesne rozpoczęcie dbania o poziom białek strukturalnych może być rozsądną inwestycją w przyszłość. Suplementacja podjęta około 25.-30. roku życia ma charakter profilaktyczny. Peptydy kolagenowe docierają do głębszych warstw skóry i poprawiają jej fizjologię oraz wygląd, zwiększają nawilżenie, elastyczność, jędrność już na tym etapie. Mają tym samym możliwość spowolnienia skutków starzenia (7).

Dbanie o kolagen to jednak nie tylko kwestia estetyki. To białko jest przecież kluczowym składnikiem dla chrząstki stawowej i mazi stawowej. Przyspiesza regenerację i odbudowę tkanki łącznej, odpowiada za prawidłową gęstość kości, stymuluje procesy ochronne tkanki chrzęstnej (1). 

Wraz z wiekiem oraz pod wpływem aktywności fizycznej nasze stawy ulegają „zużyciu”. Suplementacja kolagenu może wspomóc organizm we wzmacnianiu ich wytrzymałości mechanicznej (1). Tym bardziej że niska masa peptydów kolagenowych zwiększa biodostępność kolagenu dla organizmu (7).

Choć proces starzenia jest nieunikniony, współczesna nauka daje nam narzędzia, by go spowolnić. Rozpoczęcie suplementacji po 25. roku życia, kiedy naturalna produkcja kolagenu w organizmie zaczyna słabnąć, może być rozsądnym krokiem. 

Wybierając wysokiej jakości hydrolizaty, nie tylko dbamy o gładką cerę i gęste włosy, ale przede wszystkim chronimy nasze stawy i tkankę łączną przed przedwczesnym zużyciem. Profilaktyka jest zawsze prostsza i skuteczniejsza niż późniejsze próby odwrócenia zaawansowanych zmian.

Na podstawie:

1. Górska M., Ziaja M., Drab K. Wpływ suplementacji kolagenu na jakość skóry, włosów i paznokci. Polish Journal of Cosmetology 2023, 26(4): 187-195.
2. Szu-Yu Pu, Ya-Li Huang, Chi-Ming Pu, Yi-No Kang et al. Effects of Oral Collagen for Skin Anti-Aging: A Systematic Review and Meta-Analysis. Nutrients 2023, 15, 2080, 1-20.
3. George J., Sneed K., Pathak Y. The Skin Aging Process and Anti-Aging Strategies. Biomed J Sci & Tech Res 42(2)-2022. BJSTR. MS.ID.006712.
4. Bay EY, Topal IO. Aging Skin and Anti-aging Strategies. Explor Res Hypothesis Med. 2023;8(3):269-279.
5. Varani J. i in. Decreased Collagen Production in Chronologically Aged Skin. American Journal of Pathology, vol. 168, nr 6, czerwiec 2006. 
6. Żelaszczyk D., Waszkielewicz A., Marona H. Kolagen – struktura oraz zastosowanie w kosmetologii i medycynie estetycznej. Pracownia Chemii Kosmetycznej Zakładu Chemii Bioorganicznej Katedry Chemii Organicznej, Wydział Farmaceutyczny, Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków, 1-7.
7. Hydrolyzed Collagen – Sources and Applications. López A. L., Morales-Peñaloza A., Martínez-Juárez V. M. et al. Molecules 2019, 24, 4031; 2-16.